طراحی وب سایت

مجله ی دنیای کامپیوتر و ارتباطات، محمد مهدی مولایی - مرکز مطالعات استراتژیک مجمع تشخیص مصلحت نظام ماه گذشته میزبان نشستی بود با عنوان «شبکه های اجتماعی، فرصت ها و تهدیدها». صاحب نظران حوزه های علوم ارتباطات، علوم اجتماعی و علوم سیاسی در این نشست به ارائه دیدگاه های شان پرداختند تا علی رغم برخی کاستی ها نخستین نشست رسمی با موضوع شبکه های اجتماعی در ایران برگزار شده باشد و این مبحث جدید و مهم دنیای جدید اطلاعاتی شده جایی در مباحث رسمی کشور باز کند. شبکه های اجتماعی، ابزاری برای سرگرم سازی محمد سلطانی فر، مدیر گروه ارتباطات اجتماعی واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد و مدیر گروه پژوهش های رسانه ای مرکز تحقیقات استراتژیک سخنران اول بود. سلطانی فر بخش نخست سخنانش را به شباهت های ویژگی های تاریخی مردم ایران و فضای شبکه های اجتماعی مجازی اختصاص داد. از دید او کم اعتمادی به فضای رسمی، عدم رابطه بین روشنفکران و مردم، قدرت گریز بودن مردم و خودمداری از جمله ویژگی های ایرانیان است که در ارتباط با شبکه های اجتماعی جدید قرار دارد. به گفته او همانطور که در گذشته بین روشنفکران و مردم جامعه ارتباط مناسبی برقرار نبود، در شبکه های اجتماعی هم قشر خاصی از مردم به عنوان نخبه می توانند به اطلاعات دسترسی داشته باشند. ویژگی دیگر که سلطانی فر آن را خودمداری ایرانیان می داند نیز در شبکه های جدید قابل انطباق است و این شبکه ها هم هویت های خودساخته را شکل می دهد. به گفته سلطانی فر شبکه های اجتماعی تا زمانی که در خدمت مردم باشند مفید هستند، ولی اگر این فرصت در اختیار دولت ها و حکومت ها قرار بگیرد، از ابزاری که مردم در درون آن احساس راحتی می کنند به وسیله ای برای سوء استفاده تبدیل می شوند. در این حالت رابطه بین دولت و مردم به نوعی جنگ چریکی رسانه ای تبدیل می شود. سلطانی فر اعتقاد دارد اگر این شبکه ها در خدمت قدرت های بزرگ و سیستم های امپریالیستی قرار بگیرند می توانند به فضایی برای ایجاد جو لذت جویانه مجازی تبدیل شوند تا کاربران در درون آنها احساس حضور غیرموثر را تجربه کنند. در این حالت شهروندان به جای آنکه دنبال آزادی ها و جنبش های واقعی بروند، سعی می کنند از طریق وارد شدن به این شبکه های اجتماعی و نوعی مشارکت مجازی خودشان را ارضا کنند. سلطانی فر به برخی رویدادهای جهانی سال های اخیر از جمله نسل کشی در رواندا و کنگو، جنگ عراق، جنگ لبنان و جنگ غزه اشاره کرد و اعتقاد داشت شاید شبکه های اجتماعی اعتراضات طبیعی مردم در مقابل این رویدادها را کنترل کرده اند. او تشریح کرد که چگونه گروه هایی در این شبکه ها شکل می گیرد و نخبگان را به خود جذب می کنند. این نخبگان تصور می کنند با حضور در این شبکه ها در سیاست دخالت کرده و در آینده جامعه جهانی نقش ایفا می کنند، اما غافل از اینکه آنها سرگرم شده اند. مثال آخر او نیز به رویدادهای جدیدتر مرتبط بود: «در ماه های قبل شاهد بودیم که با مرگ مایکل جکسون به ناگاه این شبکه های اجتماعی آبی بر روی وقایع اخیر ریختند و به یکباره دغدغه اصلی همه کاربران موضوع مایکل جکسون شد». در نتیجه به نظر می رسد این شبکه های اجتماعی جامعه روشنفکر و نخبه را به نوعی سرگرم خودشان کرده اند و این همان بلایی است که در دهه های 50 و 60 تلویزیون بر سر مردم آورد و همه خواسته های مردم به نوعی تلویزیونی شد. ویژگی های جدید شبکه های اجتماعی حمیدرضا ضیایی پرور، پژوهشگر مرکز تحقیقات استراتژیک نفر دوم بود که سخنرانی اش را با عنوان «30 ویژگی شبکه های اجتماعی» ارائه کرد. سخنرانی او با ذکر تاریخچه ای از وب و شبکه های اجتماعی آغاز شد. از نظر او تسهیم تجارب از جانب مردم روی وب و انتشار و اشتراک یافته ها و دانسته ها در فضای سایبر، موتور محرکه و ذات شبکه های اجتماعی است. از نگاه او این پدیده از وبلاگ ها شروع شد و ایرانی ها خیلی زود آن را فهمدیدند، به همین جهت بود که وقتی شبکه های دوست یابی مثل اورکات راه افتاد ایرانی ها از آن استقبال کردند و توانستند در آنجا رتبه بگیرند. ضیایی پرور انواع شبکه های اجتماعی یا رسانه های اجتماعی را اینگونه تقسیم بندی کرد: وبلاگ ها، میکروبلاگ ها (توییتر، فرندفیدز)، شبکه های دوست یابی (اورکات)، شبکه های اجتماعی (فیس بوک، مای اسپیس، کلوب، گوگل ویو)، لینک دونی های عمومی (بالاترین، دیگ)، ویکی ها، سایت های به اشتراک گذاری (فلیکر، یوتیوب، کلام)، پیام رسان ها، فروم ها، گروه های ایمیلی، خبرخوان ها (نیوزپارسیک، گوگل ریدر) و پادکست ها. تشریح ویژگی های شبکه های اجتماعی بخش دیگر سخنرانی ضیایی پرور بود. او از بحث هویت به عنوان ویژگی اصلی تحول شبکه های اجتماعی یاد کرد. از دید او در ساخت ایمیل و وبلاگ می شود از هویتی غیرواقعی و مجازی استفاده کرد، ولی در محیط شبکه های اجتماعی هویت ها دوباره واقعی شده است. ضیایی پرور این ویژگی را این طور تشریح کرد: «نشانه تحول این است که شما حاضر نیستید کسی را که نمی شناسید به لیست تان اضافه کنید. مثلا در صفحه فیس بوک من در روز ده ها نفر درخواست دوستی می دهند و اسم و عکس شان را هم می فرستند ولی من چون آنها را نمی شناسم به لیست دوستانم اضافه نمی کنم». برخی دیگر از ویژگی های این شبکه ها را ضیایی پرور اینگونه بر شمرد: به اشتراک گذاری و یادگیری، بسیج کنندگی و سازماندهی، دوستی، اعتماد، حلقه های مخاطبان، قدرت کندوسازی، استناد و تعمیم، چندرسانه ای، ادغام فناوری ها، پرستیژ، گپ، نقد بی رحمانه، دنبال کردن و دنبال شدن، بازانتشار، سرگرمی، سفارشی شدن، جستجو شدن، اطلاع رسانی و خبررسانی، ابتکار و خلاقیت، تحرک سیاسی. رسانه های جدید و گسترش فرهنگ دموکراتیک سومین سخنران این همایش از رشته علوم سیاسی بود و از زاویه ی متفاوتی به حوزه شبکه های اجتماعی نگاه کرد. رحیم خستو، عضو هیئت علمی دانشکده علوم سیاسی دانشگاه آزاد واحد کرج سخنرانی اش را بر محور رابطه سیاست و تکنولوژی های جدید ارتباطی قرار داده بود. از دیدگاه او هرچند می توان گفت رسانه های سنتی مانند تلویزیون، رادیو و مطبوعات به تقویت پوپولیسم کمک کرده اند ولی رسانه های جدید فرهنگ دموکراتیک را گسترش داده اند. تمرکززدایی از قدرت از طریق گسترش تعامل آگاهانه شهروندان با سازمان های دولتی از جمله پیامد های رسانه های جدید است. از دید او در عصر حاضر و با گسترش امکانات جدید رسانه ای، سیاست مداران مجبور هستند صادق باشند. سخنران بعدی نیز از زاویه سیاسی-اجتماعی به مسئله شبکه های اجتماعی پرداخت. سعید مدنی، روزنامه نگار و پژوهشگر جنبش های اجتماعی جدید را محور سخنرانی خود قرار داده بود. مدنی جنبش های اجتماعی جدید را این طور تعریف کرد: «کوششی هماهنگ و متمرکز توسط یک یا چند گروه اجتماعی که برای رسیدن به هدف یا اهداف مشترک دنبال می شود». از دید او تغییرات تکنولوژیک و گسترش فضای مجازی از عوامل مهم شکل گیری این جنبش ها محسوب می شوند. در چنین فضایی این جنبش های جدید شکلی از فعالیت سیاسی عقلانی هستند. در فضای مجازی است که خرد جمعی شکل می گیرد و افراد گروه مرجع شان را انتخاب می کنند. شبکه های اجتماعی دو فضایی شده سخنران بعدی، سعیدرضا عاملی، عضو هیئت علمی گروه ارتباطات دانشگاه تهران و رئیس دانشکده مطالعات جهان درباره «شبکه های اجتماعی دو فضایی شده» سخن گفت. شبکه های اجتماعی دو فضایی به این نکته اشاره دارد که این شبکه ها نه فقط به سطح مجازی محدود می شوند و نه لزوما به فضای زمینی فیزیکی منتهی می شوند، بلکه در دنیای جدید آدم ها ذهن دوفضایی پیدا کرده اند. از دید عاملی موضوع شبکه های مجازی ماهیتی بین رشته ای دارد: یک بعد آن مباحث شناختی و معرفتی است، بعد دیگر ارتباطی است، بعد آسیب شناسی هم وجود دارد، ابعاد دینی و ارزشی هم حائز اهمیتند و ابعاد امنیتی و سیاسی نیز باید در نظر گرفته شوند. در نگاه بین رشته ای سوال متوجه این جهات متنوع پدیده می شود. بر اساس تعریف عاملی شبکه های اجتماعی بر محور یک علاقه، ارزش، ایدئولوژی یا نوستالژی مشترک شکل می گیرند. او شبکه های اجتماعی را به شش گونه تقسیم کرد: چند وجهی (مانند فیس بوک)، اجتماعی-سیاسی، تبادل خبر، تجاری، دینی و تفریحی. تفاوت های شبکه های اجتماعی فیزیکی و مجازی بخش دیگری از صحبت های عاملی بود. از دید او شبکه های مجازی با ویژگی هایی از قبیل دیجیتالی بودن در مقابل آنالوگ بودن، ارتباطات تعاملی فرامحلی، قابلیت هایپرلینک، واقعیت مجازی و غیرمرکزی بودن از همنوعان فیزیکی شان متمایز می شوند. او برخی خصوصیات شبکه های اجتماعی مجازی را نیز برشمرد. کشکولی بودن، همزمانی حضور، امکان فرواردینگ دیدنی ها، انفجار پیام در زمان کوتاه، تنوع و تکثر فرهنگی و جهانی بودن نمایش از جمله این ویژگی ها بود. از دید عاملی، توسعه شبکه های اجتماعی حضوری و تقویت ارتباطات حضوری می تواند از جمله پیامدهای توسعه شبکه های اجتماعی مجازی باشد. عاملی در بخش پایانی، اینطور از صحبت هایش نتیجه گیری کرد: «در کنار ظرفیت بالای فضای مجازی ما با این واقعیت مواجه می شویم که یک آدم مساوی با یک عالم است. این فرمایش خداوند متعال در قرآن است که می فرماید: "من أحیاها فکأنما أحیا الناس جمیعا". این فرمایش را ما الان بهتر درک می کنیم که چطور یک آدم می تواند مساوی یک عالم باشد. بنابراین این یک آدم در بستر فضای مجازی امروز ظرفیت یک عالم را پیدا کرده است». تهدیدها و فرصت های شبکه های اجتماعی در بخش بعدی حسین امامی، دانشجوی دکتری علوم ارتباطات اجتماعی دانشگاه آزاد سخنرانی اش را به برشمردن فرصت ها و تهدید های شبکه های اجتماعی اختصاص داد. از نگاه امامی ارتباطات ساختگی، امکان سوء استفاده های سیاسی، حذف ایمیل، عدم اطمینان از صحت اطلاعات و تجاوز به حریم شخصی از جمله تهدیدهای شبکه های اجتماعی محسوب می شوند. از سوی دیگر متناسب بودن این شبکه ها با روحیات نسل جوان، افزایش عقلانیت انتقادی، صرفه جویی در وقت و سرعت انتشار و تماس و اطلاع رسانی آسان با گروه وسیعی از مردم از جمله فرصت های شبکه های اجتماعی به حساب می آیند. امامی در پایان فرهنگ سازی عضویت در شبکه های اجتماعی و نحوه استفاده از آنها را به عنوان پیشنهاد مطرح کرد. آخرین سخنران جواد افتاده بود که با عنوان عضو پژوهشکده ارتباطات معرفی شد و درباره «نقش رسانه های اجتماعی در توسعه مشارکت اجتماعی» صحبت کرد. افتاده در بخشی از صحبت هایش ضمن ارائه توصیفی آماری درباره استفاده از شبکه های اجتماعی در ایران گفت در سال جاری فیلترینگ بر کاهش استفاده از این شبکه ها تاثیر گذاشته است. او از جریان فیلترینگ انتقاد کرد و راه کارهایی برای استفاده مناسب از این شبکه ها پیشنهاد کرد. افتاده در پایان به شرح چند مطالعه موردی درباره استفاده از رسانه های اجتماعی پرداخت. کمپین تبلیغاتی اوباما در انتخابات ریاست جمهوری امریکا و پروژه برطرف کردن مشکل فقر جهان از طریق مشارکت کاربران مواردی بودند که افتاده در مورد هر یک از آنها کوتاه سخن گفت.

منبع : مدیا نیوز  تاریخ : 24   دی   1388  شاخه : وب